{"id":2059,"date":"2017-03-29T02:51:09","date_gmt":"2017-03-29T00:51:09","guid":{"rendered":"http:\/\/www.orlidom.pl\/?p=2059"},"modified":"2023-05-04T22:29:15","modified_gmt":"2023-05-04T20:29:15","slug":"tymczasowe-godlo-z-1919-r","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/orlidom.pl\/index.php\/historia\/tymczasowe-godlo-z-1919-r\/2059","title":{"rendered":"Tymczasowe god\u0142o z 1919 r."},"content":{"rendered":"

\u015arodowiska patriotyczno-narodowe podnosz\u0105 co czas jaki\u015b potrzeb\u0119 przywr\u00f3cenia pierwszego ustawowego herbu II Rzeczypospolitej, z\u00a0roku 1919. Ta ich przemo\u017cna ch\u0119\u0107 zmiany herbu na, jak to okre\u015blaj\u0105 „lepszy i bardziej prawid\u0142owy” sk\u0142oni\u0142a mnie do ma\u0142ego sprostowania. Pozornie wszystko si\u0119 zgadza, tyle, \u017ce si\u0119 nie do ko\u0144ca zgadza. Zacznijmy od cytatu z\u00a0artyku\u0142u historyka Tomasza Pietrasa pt. „Z\u00a0Or\u0142em Bia\u0142ym poprzez wieki. Cz. 4: Spory o\u00a0or\u0142a i\u00a0koron\u0119 w\u00a0XIX i\u00a0XX wieku”<\/a><\/em>:<\/p>\n

„[…]\u00a0 rz\u0105d zg\u0142osi\u0142 do Sejmu Ustawodawczego wniosek w\u00a0sprawie gode\u0142 i\u00a0barw narodowych. 1\u00a0sierpnia 1919 roku Sejm przyj\u0105\u0142 ten projekt w\u00a0ustawie o\u00a0god\u0142ach i\u00a0barwach Rzeczpospolitej Polskiej. Postanowiono, \u017ce Polska po 123 latach niewoli mia\u0142a odzyska\u0107 god\u0142o podobne do tego, kt\u00f3re straci\u0142a w\u00a0okresie rozbior\u00f3w. G\u0142\u00f3wn\u0105 inspiracj\u0105 dla projektant\u00f3w pierwszego herbu pa\u0144stwowego odrodzonej Rzeczpospolitej z\u00a01919 roku zosta\u0142 wi\u0119c wcale nie orze\u0142 piastowski czy renesansowy, ale klasycystyczny z\u00a02.\u00a0po\u0142owy XVIII wieku.<\/em><\/p>\n

\"god\u0142o<\/a><\/p>\n

Oficjalny herb II Rzeczpospolitej z\u00a0or\u0142em wzorowanym na klasycystycznym (1919)<\/em><\/p>\n

[…]\u00a0 Klasycystycznego w\u00a0swej formie or\u0142a umieszczono na ahistorycznej, nowo\u017cytnej, francuskiej tarczy. Przyj\u0119t\u0105 ustaw\u0119 i\u00a0wz\u00f3r or\u0142a traktowano jednak jako tymczasowe, gdy\u017c trwa\u0142y jeszcze walki o\u00a0granice, a\u00a0ostateczne rozstrzygni\u0119cie mia\u0142a przynie\u015b\u0107 konstytucja RP, w\u00a0praktyce wz\u00f3r ten mia\u0142 jednak obowi\u0105zywa\u0107 a\u017c do 1927 roku. Projekt Or\u0142a Bia\u0142ego z 1919 roku nie by\u0142 zbyt udany pod wzgl\u0119dem plastycznym i\u00a0heraldycznym, wytykano mu m.in. zbyt naturalistyczny, \u201efalbaniasty\u201d rysunek upierzenia or\u0142a, nieco przyci\u0119\u017ck\u0105 i\u00a0ma\u0142o subteln\u0105 form\u0119 graficzn\u0105 niezgodn\u0105 z\u00a0duchem czasu, przezywano go g\u0119si\u0105\u2026”<\/em><\/p>\n

W\u00a0artykule mamy kilka niedopowiedze\u0144. Zacznijmy od stwierdzenia „1 sierpnia 1919 roku Sejm przyj\u0105\u0142 ten projekt w ustawie o god\u0142ach i barwach Rzeczpospolitej Polskiej. „<\/em> (mowa o herbie), kt\u00f3re jest nieprawdziwe cz\u0119\u015bciowo. Dlaczego tak twierdz\u0119? Ano zajrzyjmy do wspomnianej Ustawy z\u00a0dnia 1\u00a0sierpnia 1919 r. o god\u0142ach i barwach Rzeczypospolitej Polskiej<\/em> i\u00a0poczytajmy co przyj\u0119to.<\/p>\n

„Art. 1. Dop\u00f3ki nie zostan\u0105 ustalone granice Pa\u0144stwa Polskiego i\u00a0dop\u00f3ki konstytucja nie okre\u015bli gode\u0142, barw pa\u0144stwowych<\/strong>, jak i\u00a0tytu\u0142\u00f3w urz\u0119d\u00f3w i\u00a0instytucji pa\u0144stwowych, urz\u0119dy Rzeczypospolitej u\u017cywa\u0107 winny gode\u0142 i\u00a0barw wed\u0142ug za\u0142\u0105czonych wzor\u00f3w:<\/em><\/p>\n

1. Herbu Rzeczypospolitej.<\/em><\/p>\n

Za herb Rzeczypospolitej Polskiej uznaje si\u0119 znak or\u0142a bia\u0142ego z\u00a0g\u0142ow\u0105 zwr\u00f3con\u0105 w\u00a0prawo (dla patrz\u0105cego w\u00a0lewo), ze skrzyd\u0142ami wzniesionemi do g\u00f3ry, ze z\u0142otymi szponami, koron\u0105 i\u00a0dziobem w\u00a0czerwonem polu prostok\u0105tnem (wz\u00f3r No 1).<\/em><\/p>\n

Szczeg\u00f3\u0142owy rysunek or\u0142a pa\u0144stwowego ustali Rada Ministr\u00f3w na wniosek Ministra Sztuki i\u00a0Kultury<\/strong>.”<\/em><\/p>\n

Ustawa jasno stawia spraw\u0119 tymczasowo\u015bci herbu. Je\u015bli\u00a0 przyjrze\u0107 si\u0119 skanom tej\u017ce ustawy z\u00a0za\u0142\u0105cznikami, to ze zdumieniem odkrywamy… brak jakiejkolwiek prezentacji wzoru\u00a0herbu. Po prostu nie ma. Ale jest to tak\u017ce zrozumia\u0142e skoro „Szczeg\u00f3\u0142owy rysunek or\u0142a pa\u0144stwowego ustali Rada Ministr\u00f3w na wniosek Ministra Sztuki i\u00a0Kultury<\/strong>.”. <\/em> Zatem wy\u017cej prezentowany obrazek z\u00a0herbem II Rzeczypospolitej (1919) trudno nazwa\u0107 oficjalnym herbem. \u0141atwo to sprawdzi\u0107 zagl\u0105daj\u0105c do ustawy z 1919 r. w\u00a0zasobach Sejmu (Internetowy System Akt\u00f3w Prawnych)<\/a>. Prosz\u0119 zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na za\u0142\u0105czniki z\u00a0flagami z herbem: nr 4, 5, 7a, bo to jedyne miejsca gdzie pojawia si\u0119 heraldyczny orze\u0142 lub herb.<\/p>\n

Potwierdza ten fakt tymczasowo\u015bci r\u00f3wnie\u017c dr. Jerzy Wrona w\u00a0artykule „Najnowsze dzieje symboli pa\u0144stwowych i\u00a0narodowych polski”<\/em><\/a>:<\/p>\n

„Og\u0142oszony w\u00a0lipcu 1919 r. konkurs na rysunek herbu pa\u0144stwa nie przyni\u00f3s\u0142 oczekiwanych rezultat\u00f3w [10]<\/strong><\/a>. W\u00a0tej sytuacji, do czasu uchwalenia konstytucji, Sejm w\u00a0dniu 1 sierpnia 1919 r. przyj\u0105\u0142 tymczasowy wz\u00f3r herbu Rzeczypospolitej Polskiej [11]<\/strong><\/a>. Przedstawia\u0142 on w\u00a0czerwonym polu tarczy Or\u0142a Bia\u0142ego w\u00a0z\u0142otej koronie zwie\u0144czonej krzy\u017cem, ze z\u0142otym dziobem i\u00a0z\u0142otymi szponami. Tekstowi ustawy towarzyszy\u0142 jedynie wz\u00f3r piecz\u0119ci Rzeczypospolitej<\/strong>, na kt\u00f3rej orze\u0142 by\u0142 identyczny do or\u0142a herbowego [12]<\/strong><\/a>. Orze\u0142 ten, cho\u0107 nawi\u0105zywa\u0142 w\u00a0rysunku do klasycystycznego or\u0142a Rzeczypospolitej z\u00a0ko\u0144ca XVIII w., by\u0142 ma\u0142o udany artystycznie i\u00a0od samego pocz\u0105tku jego posta\u0107 wywo\u0142ywa\u0142a g\u0142osy krytyki.<\/em><\/p>\n

<\/a>[10] Orze\u0142 Bia\u0142y. God\u0142o pa\u0144stwa polskiego, opr. M. Wo\u017aniakowa, Warszawa, Wydawnictwo Sejmowe, 1995.
\n<\/a>[11] Dziennik Ustaw RP, nr 69 z 28 VIII 1919 r., poz. 416.
\n<\/a>[12] Ustawa nie ustali\u0142a szczeg\u00f3\u0142\u00f3w rysunku or\u0142a pa\u0144stwowego, oczekuj\u0105c w\u00a0tej kwestii wniosk\u00f3w Ministerstwa Sztuki i Kultury (M. Opa\u0142ek, Bia\u0142e Or\u0142y. Rzecz o\u00a0godle i\u00a0barwach pa\u0144stwa polskiego, Nak\u0142. Red. \u201eW obronie Ojczyzny\u201d, Lw\u00f3w 1921, s. 20).”<\/em><\/p>\n

\u017beby by\u0142o \u015bmieszniej, ma\u0142o kto wie o takim oto fakcie:<\/p>\n

„Pierwszym urz\u0119dowym god\u0142em Polski sta\u0142 si\u0119 jednak orze\u0142 bez korony, poniewa\u017c kr\u00f3tkotrwa\u0142y (XI 1918 – I 1919) rz\u0105d J\u0119drzeja Moraczewskiego, sk\u0142adaj\u0105cy si\u0119 g\u0142\u00f3wnie z\u00a0socjalist\u00f3w i\u00a0radykalizuj\u0105cych ludowc\u00f3w, dyrektyw\u0105 ministra spraw wewn\u0119trznych Stanis\u0142awa Thugutta, pr\u00f3bowa\u0142 wprowadzi\u0107 or\u0142a bez korony.”<\/em> dr.&nbsp;<\/code>Jerzy Wrona w artykule „Najnowsze dzieje symboli pa\u0144stwowych i narodowych polski”.<\/em><\/a><\/p>\n

Dyrektywa ministra spraw wewn\u0119trznych Stanis\u0142awa Thugutta brzmia\u0142a tak:<\/p>\n

„”Pa\u0144stwo polskie na mocy reskryptu obywatela Naczelnika Pa\u0144stwa do obywatela Ignacego Daszy\u0144skiego z\u00a0dnia 14-go listopada 1918 i\u00a0p\u00f3\u017aniejszych ustaw otrzyma\u0142o ustr\u00f3j republika\u0144ski. W\u00a0konsekwencji poci\u0105ga to za sob\u0105 drobn\u0105 zmian\u0119 w\u00a0herbie pa\u0144stwa, mianowicie: usuni\u0119cie z\u00a0nad g\u0142owy Or\u0142a Bia\u0142ego korony kr\u00f3lewskiej. Zgodnie z\u00a0opini\u0105 rady ministr\u00f3w polecam z\u00a0piecz\u0119ci usun\u0105\u0107 rzeczon\u0105 koron\u0119.”<\/em> za niezlomni.com<\/a><\/p>\n

Cytowana wy\u017cej dyrektywa wywo\u0142a\u0142a burz\u0119 i\u00a0w\u00a0efekcie nie wesz\u0142a w \u017cycie, ale pokazuje \u00f3wczesne podej\u015bcie do korony na g\u0142owie or\u0142a.<\/p>\n

A\u00a0skoro jeste\u015bmy przy tymczasowo\u015bci. Dopiero w\u00a0roku 1921 ukaza\u0142a si\u0119\u00a0broszura Ministerstwa Spraw Wojskowych,\u00a0opracowana\u00a0przez Stanis\u0142awa \u0141oz\u0119 pt. „God\u0142o i\u00a0barwy Rzeczypospolitej Polskiej”<\/em> z\u00a0barwnymi\u00a0 rysunkami wed\u0142ug projekt\u00f3w Zygmunta Czaykowskiego. Trudno jednakowo\u017c traktowa\u0107 t\u0119 broszur\u0119 jako za\u0142\u0105cznik do ustawy z\u00a0roku 1919. Jest w\u00a0niej jednak wizerunek herbu II RP (tymczasowego),\u00a0 tak ch\u0119tnie teraz przywo\u0142ywany i\u00a0odtwarzany.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Powy\u017cej skan herbu z\u00a0broszury Stanis\u0142awa \u0141ozy pt. „God\u0142o i barwy Rzeczypospolitej Polskiej”<\/em> uzyskany dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci Pana Alfreda Znamierowskiego, znakomitego heraldyka.<\/p>\n

Pytanie czy warto rozwa\u017ca\u0107 powr\u00f3t do tymczasowego, jak by nie by\u0142o, god\u0142a?<\/p>\n

\n
<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u015arodowiska patriotyczno-narodowe podnosz\u0105 co czas jaki\u015b potrzeb\u0119 przywr\u00f3cenia pierwszego ustawowego herbu II Rzeczypospolitej, z\u00a0roku 1919. Ta ich przemo\u017cna ch\u0119\u0107 zmiany herbu na, jak to okre\u015blaj\u0105 „lepszy i bardziej prawid\u0142owy” sk\u0142oni\u0142a mnie do ma\u0142ego sprostowania. Pozornie […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":2895,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[3,9],"tags":[363,390,360,362,361,364,11],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/orlidom.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2059"}],"collection":[{"href":"http:\/\/orlidom.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/orlidom.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/orlidom.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/orlidom.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2059"}],"version-history":[{"count":10,"href":"http:\/\/orlidom.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2059\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2897,"href":"http:\/\/orlidom.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2059\/revisions\/2897"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/orlidom.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2895"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/orlidom.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2059"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/orlidom.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2059"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/orlidom.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2059"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}